ERTC · คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ · 2569
งานวิจัยนี้ใช้แบบจำลองระบบพลวัต (System Dynamics)
พยากรณ์ผลกระทบ 20 ปี
เพื่อหาคำตอบว่าการปรับภาษีบุหรี่
จะส่งผลต่อรายได้ภาษีและตลาดบุหรี่อย่างไร
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ถิรภาพ ฟักทอง · tiraphap@econ.tu.ac.th
ปัจจุบันบุหรี่ระดับล่างเสียภาษีเพียง 25% ขณะที่บุหรี่พรีเมียมเสีย 42% ช่องว่างนี้
ส่งผลให้บุหรี่ราคาต่ำยังคงถูกอยู่มาก
แบบจำลองได้รับการปรับเทียบกับข้อมูลจริงปี 2554–2567 และพยากรณ์ผลกระทบ
ของ 4 สถานการณ์นโยบายจนถึงปี 2588
ทุกการเปลี่ยนแปลงนโยบายมีผลข้างเคียงที่ต้องพิจารณา นี่คือเหตุผลที่ต้องใช้
แบบจำลองระบบพลวัตฉายภาพ 20 ปี
หลายประเทศเดินหน้าปฏิรูปภาษีบุหรี่ก่อนไทย ผลลัพธ์ชี้ทิศทางเดียวกัน: อัตราเดียวที่เหมาะสม
ลดผู้สูบได้จริง โดยไม่ทำลายรายได้ภาษี
| ประเทศ | ปีปฏิรูป | ระบบใหม่ | ผู้สูบลดลง | รายได้ภาษี | บทเรียนหลัก |
|---|---|---|---|---|---|
| 🇵🇭 ฟิลิปปินส์ | 2555 | อัตราเดียว + specific | −7 pp | +241% | ปราบเถื่อน + รวมอัตรา |
| 🇦🇺 ออสเตรเลีย | 2555 | Specific escalator 12.5%/ปี | −13 pp | คงที่ | Plain packaging + ราคาสูง |
| 🇬🇧 สหราชอาณาจักร | 2536 | RPI+2% ทุกปี | −7.5 pp | เพิ่ม | ขึ้นทีละน้อย สม่ำเสมอ |
| 🇳🇿 นิวซีแลนด์ | 2553 | +10%/ปี + เป้า Smokefree | −1% | เพิ่ม | เป้าระยะยาวชัดเจน |
| 🇹🇭 ไทย (เสนอ) | 2569 | อัตราเดียว 25% + ปราบเถื่อน | −13% (คาดการณ์) | ใกล้เคียงเดิม | บทเรียนจาก 4 ประเทศข้างต้น |
* pp = percentage point (จุดร้อยละ) เช่น อัตราสูบลดจาก 29% เป็น 22% = ลดลง 7 pp
เลื่อนลงเพื่อดูว่าแต่ละนโยบายส่งผลต่อรายได้ภาษี ปริมาณบุหรี่ผิดกฎหมาย และส่วนต่างตลาดอย่างไรในปี 2588
คงระบบภาษีสองอัตราไว้เหมือนเดิม ใช้เป็นเส้นฐานสำหรับเปรียบเทียบ ปัญหาเชิงโครงสร้างยังคงดำรงอยู่โดยไม่มีการแก้ไข
ยกเลิกระบบสองชั้น เปลี่ยนเป็น ภาษีอัตราเดียว 25% สำหรับบุหรี่
ทุกประเภท พร้อมเพิ่มภาษีตามปริมาณ 0.05 บาท/มวน ทุก 2 ปี
ผลลัพธ์: รายได้ภาษีลดลงอย่างมีนัยสำคัญ ปริมาณบุหรี่ผิดกฎหมายยังคงใกล้เคียงเดิม
ทดสอบอัตราเดียว 26% เพื่อรักษารายได้ภาษีให้ใกล้เคียงระบบเดิม
มากขึ้น พร้อมเพิ่มภาษีตามปริมาณ 0.05 บาท/มวน ทุก 2 ปี
รักษาฐานรายได้ภาษีได้ดีกว่า 25% แต่ปริมาณบุหรี่ผิดกฎหมายเพิ่มขึ้น
ภาษีอัตราเดียว 25% พร้อมมาตรการปราบปรามบุหรี่ผิดกฎหมายอย่างเป็นระบบ
ลดปริมาณบุหรี่เถื่อน และเพิ่มรายได้ภาษีหากเทียบกับ
ดำเนินนโยบายภาษีอัตราเดียว 25% เพียงอย่างเดียว
สมดุลที่ดีที่สุด: รักษารายได้ ควบคุมตลาดเถื่อน และลดช่องว่างตลาด
เมื่อเปรียบเทียบทั้ง 4 สถานการณ์ สถานการณ์ที่ 3 โดดเด่นในแง่การลดปริมาณบุหรี่ผิดกฎหมายและสร้างเสถียรภาพทางรายได้ในระยะยาว
| ตัวชี้วัด (ปี 2588) | S0: ปัจจุบัน | S1: เดียว 25% | S2: เดียว 26% | S3: แนะนำ ★ |
|---|---|---|---|---|
| รายได้ภาษีสรรพสามิต (หมื่นล้านบาท/ปี) | 3.21 | 2.81 | 2.88 | 2.82 |
| การลดลงจากเส้นฐาน | — | ▼ 12.7% | ▼ 10.5% | ▼ 12.4% |
| ปริมาณบุหรี่ผิดกฎหมาย (ล้านซอง/ปี) | 74.4 | 73.5 | 73.9 | 66.9 |
| มาตรการปราบปรามบุหรี่เถื่อน | — | — | — | ✓ 0.5%/ปี |
จากผลการศึกษา สามารถสรุปข้อเสนอเชิงนโยบายที่สำคัญได้ดังนี้